Ile jest ryb na świecie? Szacunki, liczby, biomasa - Sprawdź!

Najuczciwsza odpowiedź na pytanie, ile jest ryb na świecie, brzmi: nie ma jednej precyzyjnej liczby, ale skala idzie w biliony. Ja patrzę na ten temat tak: najpierw trzeba rozdzielić oceany, wody słodkie i biomasę, bo dopiero wtedy liczby zaczynają mieć sens. W tym tekście pokazuję, skąd biorą się szacunki, dlaczego tak bardzo się różnią i co z nich naprawdę wynika dla morza, rejsów oraz obserwacji życia wodnego.

Najkrótsza odpowiedź jest taka

Jeśli potrzebujesz jednej, szybkiej odpowiedzi, to najbardziej praktyczny punkt odniesienia brzmi: w oceanach żyją biliony ryb, a najczęściej powtarzany szacunek to około 3,5 biliona osobników. To liczba, którą warto traktować jako orientacyjną, nie jako twardy spis z natury. W praktyce oznacza ona ogromną, ale zmienną populację, która stale się przemieszcza, rozmnaża, ginie i jest częściowo odławiana.

Warto też rozdzielić dwa pojęcia, które często się mieszają. Co innego liczba ryb, a co innego liczba gatunków. NOAA Fisheries podaje, że gatunków ryb opisano około 20 tysięcy, z możliwością, że nieodkrytych jest jeszcze bardzo dużo. To dobry punkt wyjścia, bo pokazuje skalę różnorodności, ale nie mówi jeszcze, ile osobników naprawdę pływa w wodzie. Żeby zrozumieć rozbieżności, trzeba przyjrzeć się samemu sposobowi liczenia.

Dlaczego nie da się policzyć ryb co do jednej sztuki

Ryby nie stoją w kolejce do policzenia. Przemieszczają się, tworzą ławice, schodzą na duże głębokości, a ich zagęszczenie zmienia się z porą roku, temperaturą wody i dostępnością pokarmu. W morzu jeden odcinek może być niemal pusty, a kilka kilometrów dalej może roić się od drobnych ryb żerujących na planktonie.

• Migrują sezonowo - wiele gatunków zmienia obszar występowania w zależności od tarła, temperatury i prądów.
• Żyją na różnych głębokościach - część z nich schodzi w półmrok lub głębiej, gdzie obserwacja jest bardzo trudna.
• Tworzą ławice - liczenie pojedynczych sztuk w ruchu jest znacznie mniej wiarygodne niż w przypadku zwierząt lądowych.
• Populacje są dynamiczne - w grę wchodzą drapieżnictwo, choroby, tarło, śmiertelność naturalna i połowy.
• Wody słodkie są rozproszone - rzek, jezior, mokradeł i zbiorników jest mnóstwo, ale każdy ekosystem działa inaczej.

Ja właśnie dlatego nie lubię odpowiedzi podawanych bez kontekstu. Sama liczba niewiele znaczy, jeśli nie wiemy, czy dotyczy chwilowej populacji, rocznego połowu czy biomasy. To prowadzi prosto do kolejnego pytania: czy oceany i wody słodkie da się wrzucić do jednego worka?

Oceany i wody słodkie to dwa różne światy

Największy błąd w takich tematach polega na traktowaniu całej planety jak jednego akwenu. Tymczasem morza i oceany mają zupełnie inną strukturę niż jeziora, rzeki czy mokradła. W praktyce oznacza to inne warunki życia, inną gęstość ryb i inne możliwości monitorowania populacji.

FAO przypomina, że wody słodkie zajmują tylko około 1% powierzchni Ziemi, a mimo to są siedliskiem ponad 40% światowych gatunków ryb słodkowodnych. To świetnie pokazuje paradoks tego środowiska: zajmuje niewiele miejsca, a kryje ogromne bogactwo biologiczne. Z tego powodu nadal musimy mówić o szacunkach, a nie o pełnym spisie.

Jeżeli chcesz rozumieć skalę naprawdę dobrze, trzeba jeszcze dodać trzecią warstwę: biomasę. I właśnie ona potrafi najbardziej zaskoczyć.

Biomasa wyjaśnia skalę, ale nie daje prostego licznika

Biomasa to łączna masa organizmów w danym ekosystemie. Sama w sobie nie odpowiada na pytanie, ile ryb żyje na świecie, bo kilogramy nie zamieniają się automatycznie w liczbę sztuk. Dwie populacje mogą ważyć tyle samo, a składać się z zupełnie innej liczby osobników, jeśli jedna tworzy się z małych ryb, a druga z dużych.

W jednym z globalnych ujęć masa ryb na świecie jest liczona w miliardach ton. Gdy takie dane przelicza się na średnią masę osobnika, otrzymuje się bardzo szerokie widełki, nawet rzędu 125-354 bilionów ryb. To nie jest sprzeczność, tylko skutek różnych założeń: jedne modele lepiej widzą duże ryby przybrzeżne, inne uwzględniają także drobne ryby głębinowe, czyli gatunki żyjące w półmroku na głębokościach mniej więcej 200-1000 metrów.

To ważne, bo pokazuje, że oceaniczna populacja może być znacznie większa, niż sugeruje popularny szacunek 3,5 biliona. Z drugiej strony taki przeskok nie oznacza, że ktoś nagle „pomnożył” ryby. Po prostu liczenie świata żywego na podstawie masy, próbek i modeli zawsze daje zakres, a nie jedną pewną liczbę. Na tej podstawie łatwiej też zrozumieć, gdzie w morzu faktycznie jest najwięcej życia.

Gdzie w morzu jest najwięcej ryb

Na otwartym oceanie ryby nie są rozmieszczone równomiernie. Najwięcej życia zbiera się tam, gdzie warunki sprzyjają pokarmowi i schronieniu: przy szelfach kontynentalnych, w strefach przybrzeżnych, przy rafach, w ujściach rzek oraz w miejscach, gdzie dochodzi do wynoszenia chłodnych, bogatych w składniki odżywcze wód ku powierzchni. Takie wynoszenie nazywa się upwellingiem i to jeden z najskuteczniejszych „magnesów” dla planktonu, a za nim dla ryb.

NOAA Fisheries zwraca uwagę, że najpospolitsze ryby w oceanie to drobne gatunki głębinowe, znane jako bristlemouthy. To dobry przykład, bo burzy intuicję większości osób: gdy myślimy o rybach, często wyobrażamy sobie tuńczyka albo dorsza, a w rzeczywistości liczebnie dominują małe, niewidoczne z pokładu gatunki. Właśnie dlatego podczas rejsu albo wyprawy wzdłuż wybrzeża najwięcej życia zobaczysz zwykle nie na „otwartej wodzie”, lecz tam, gdzie morze pracuje intensywniej: przy prądach, granicach mas wody i strukturach dna.

• Przy brzegu - więcej światła, składników odżywczych i osłony.
• Na szelfie - płytsza woda ułatwia rozwój wielu gatunków żerujących.
• W strefach upwellingu - rośnie ilość planktonu, więc rośnie też rybna baza pokarmowa.
• Przy rafach i łąkach podwodnych - pojawiają się kryjówki i bogatsza sieć zależności pokarmowych.

To także praktyczna wskazówka dla osób planujących rejsy i obserwację życia morskiego: jeśli chcesz zobaczyć więcej ryb, szukaj miejsc z ruchem wody, strukturą dna i bogatą strefą przybrzeżną. A skoro wiemy już, gdzie ryby koncentrują się w morzu, trzeba jeszcze uporządkować jedną pułapkę interpretacyjną: pomylenie populacji z połowami.

Jak odróżnić liczbę ryb od rocznych połowów

To jeden z najczęstszych błędów. Kiedy ktoś mówi o „miliardach ryb”, nie zawsze chodzi o ryby żyjące jednocześnie. Często mowa o liczbie odławianych sztuk w skali roku. To dwa różne światy. Populacja to stan w danym momencie, a połów to przepływ przez system w ciągu roku.

Warto też pamiętać o jeszcze jednym porównaniu: roczne globalne połowy dzikich ryb są liczone w setkach miliardów lub nawet blisko bilionach sztuk, ale to nadal nie mówi, ile ryb pływa w oceanie naraz. To właśnie dlatego popularne liczby internetowe tak często się rozjeżdżają. Jedne opisują stan zasobu, inne jego przepływ, a jeszcze inne wynik modelu przeliczonego z biomasy. Jeśli chcesz czytać takie dane bez pomyłek, trzeba sprawdzać, co dokładnie jest liczone.

Najlepsza praktyczna zasada, jaką stosuję, jest prosta: gdy widzisz jedną liczbę bez kontekstu, pytaj najpierw, czy chodzi o osobniki, gatunki, biomasę czy połowy. Dopiero wtedy liczby zaczynają mówić coś prawdziwego o morzu, a nie tylko robić wrażenie.